Pasza pełnoporcjowa, koncentrat i premiks – czym się różnią?
Pasza pełnoporcjowa dostarcza zwierzętom wszystkich niezbędnych składników pokarmowych i nie wymaga uzupełniania innymi paszami. To najprostsze rozwiązanie dla gospodarstwa, które nie chce samodzielnie przygotowywać mieszanek.
Koncentrat zawiera przede wszystkim składniki białkowe, mineralne i witaminy. Hodowca łączy go z własnym zbożem, najczęściej w proporcjach określonych przez producenta. Udział koncentratu w gotowej mieszance może wynosić np. 10–20%, zależnie od jego składu i przeznaczenia.
Premiks jest znacznie bardziej skoncentrowany. Zawiera odpowiednio dobrane dodatki paszowe, przede wszystkim witaminy i mikroelementy, a w zależności od receptury również inne substancje. Jego udział w mieszance może wynosić zaledwie 0,5–4%. Pozostałe składniki, w tym zboża i źródła białka, hodowca musi dobrać samodzielnie.
Warto przy tym rozróżnić premiksy od mieszanek paszowych uzupełniających, do których należą m.in. koncentraty. Przepisy paszowe traktują premiksy jako odrębną kategorię preparatów zawierających dodatki paszowe.
Premiksy dla trzody chlewnej różnią się składem w zależności od wieku i potrzeb zwierząt. Innego żywienia wymagają prosięta, innego tuczniki, a jeszcze innego lochy.
Co uwzględnić przy obliczaniu kosztów własnej paszy?
Porównanie ceny gotowej paszy z ceną premiksu niewiele mówi o rzeczywistych oszczędnościach. Przy własnej produkcji trzeba uwzględnić wszystkie składniki receptury oraz koszty przygotowania mieszanki.
Do kalkulacji należy wliczyć:
-
Wartość własnego zboża – najlepiej według aktualnej ceny rynkowej, czyli kwoty, którą gospodarstwo mogłoby uzyskać z jego sprzedaży.
-
Koszt źródeł białka – np. śruty sojowej, rzepakowej lub innych surowców przewidzianych w recepturze.
-
Cenę premiksu – przeliczoną na jego rzeczywisty udział w tonie gotowej paszy.
-
Zużycie energii – potrzebnej do rozdrabniania surowców, transportu wewnętrznego i mieszania.
-
Koszty pracy i wyposażenia – w tym obsługi, konserwacji oraz amortyzacji mieszalni, wag i silosów.
-
Kontrolę jakości i magazynowanie – analizy laboratoryjne zbóż, ewentualne straty surowców oraz koszty ich przechowywania.
Suma tych wydatków pozwala ustalić koszt wyprodukowania tony własnej mieszanki i porównać go z ceną paszy pełnoporcjowej dostarczanej do gospodarstwa.
Jak porównać opłacalność obu rozwiązań?
Do pierwszego porównania wystarczy prosty arkusz kalkulacyjny z dwiema kolumnami: „pasza kupowana” i „mieszanka własna”.
W pierwszej wpisujemy cenę tony gotowej paszy wraz z transportem. W drugiej sumujemy koszt poszczególnych surowców, uwzględniając ich udział w recepturze, a następnie dodajemy wydatki związane z produkcją.
Na tym jednak rachunek się nie kończy. Tańsza tona paszy nie musi oznaczać niższego kosztu wyprodukowania kilograma żywca. Dlatego warto obliczyć koszt paszy przypadający na kilogram przyrostu masy ciała. W tym celu mnożymy cenę kilograma mieszanki przez wskaźnik zużycia paszy na kilogram przyrostu (FCR).
Jeżeli własna mieszanka ma niewłaściwy bilans energii i aminokwasów, świnie mogą rosnąć wolniej i zużywać więcej paszy. Wówczas oszczędności na zakupie surowców szybko znikają.
Najlepiej porównywać wyniki z kilku kolejnych rzutów. Pojedynczy cykl tuczu może bowiem wypaść gorzej z powodu choroby w stadzie, jakości zakupionych warchlaków czy warunków utrzymania, niezależnie od rodzaju paszy.
Kiedy produkcja własnych mieszanek się opłaca?
Własna mieszalnia może przynieść największe oszczędności gospodarstwom, które spełniają kilka warunków:
-
Mają dostęp do dobrej jakości zboża, najlepiej z własnych upraw, oraz odpowiednie warunki jego magazynowania.
-
Dysponują mieszalnią wyposażoną w dokładne wagi i urządzenia zapewniające równomierne wymieszanie składników.
-
Produkują wystarczająco dużo paszy, aby rozłożyć koszty stałe na większą liczbę ton.
-
Korzystają z pomocy specjalisty żywienia, który opracowuje receptury na podstawie rzeczywistego składu surowców.
Szczególnej uwagi wymaga dokładność dozowania i mieszania. Premiks, który stanowi zaledwie 2–3% receptury, musi równomiernie rozprowadzić się w całej partii paszy. Jeśli mieszalnik nie radzi sobie z tym zadaniem, poszczególne porcje mogą różnić się zawartością witamin i mikroelementów.
Jakość zboża i ceny surowców mogą zmienić wynik kalkulacji
Własne zboże nie zawsze ma taką samą wartość pokarmową. Zawartość białka, energii i innych składników zmienia się w zależności od odmiany, warunków uprawy i przebiegu sezonu. Dlatego po żniwach dobrze jest przeprowadzić analizy surowców i na ich podstawie skorygować recepturę.
Osobnym zagrożeniem są mikotoksyny. Zanieczyszczone nimi zboże może obniżać pobranie paszy, pogarszać przyrosty, a u loch powodować problemy z rozrodem. Badania laboratoryjne pomagają ocenić jakość surowca i zdecydować o jego dalszym wykorzystaniu.
Trzeba też śledzić ceny zbóż, śrut białkowych i dodatków. Mieszanka, która w styczniu była znacznie tańsza od gotowej paszy, kilka miesięcy później może już nie dawać takich oszczędności. Dlatego kalkulację warto aktualizować przynajmniej raz na kwartał, a przy większych zmianach cen nawet częściej.
Jak przygotować fermę do własnej produkcji pasz?
Przejście na własne mieszanki wymaga dobrego przygotowania. Trzeba sprawdzić jakość surowców, możliwości mieszalni oraz zapotrzebowanie poszczególnych grup zwierząt. W pierwszych miesiącach mogą być potrzebne korekty receptury, szczególnie jeśli wyniki tuczu odbiegają od oczekiwań.
Pomocna okazuje się wtedy współpraca z producentem premiksów, który potrafi dopasować ich skład i dawkowanie do surowców dostępnych w gospodarstwie.
Takie rozwiązania oferuje BAS-POL, producent premiksów, mieszanek paszowych uzupełniających oraz dodatków i surowców paszowych. Firma współpracuje z fermami i wytwórniami pasz, pomagając dopasować żywienie do potrzeb poszczególnych grup trzody chlewnej. Dzięki temu gospodarstwo może opracować własne receptury, wykorzystać dostępne surowce i kontrolować koszty bez rezygnowania z odpowiedniego bilansu składników pokarmowych.




