Ekoschema dla gospodarstw ekologicznych - dodatkowe możliwości wsparcia

Rolnictwo ekologiczne w Polsce przeżywa dynamiczny rozwój, a nowe instrumenty finansowe w ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023–2027 stwarzają dodatkowe możliwości wsparcia dla gospodarstw prowadzących produkcję metodami ekologicznymi. Jednym z najważniejszych mechanizmów jest tzw. ekoschema dedykowana gospodarstwom ekologicznym, która uzupełnia dotychczasowe programy rolnośrodowiskowo-klimatyczne.

Czym jest ekoschema dla gospodarstw ekologicznych?

Ekoschematy to nowy rodzaj płatności dobrowolnych wprowadzonych w ramach reformy Wspólnej Polityki Rolnej. W odróżnieniu od tradycyjnych dopłat bezpośrednich, są one kierowane do rolników, którzy dobrowolnie zobowiązują się do stosowania określonych praktyk proekologicznych wykraczających poza zwykłe wymogi prawne. Ekoschema dla gospodarstw ekologicznych skierowana jest do rolników posiadających ważny certyfikat produkcji ekologicznej lub będących w trakcie konwersji.

Instrument ten ma na celu nie tylko finansowe wsparcie rolników ekologicznych, ale również zachęcenie kolejnych gospodarstw do przestawienia produkcji na metody przyjazne środowisku. Płatności w ramach ekoschematu są przyznawane za każdy hektar gruntów rolnych objętych certyfikacją ekologiczną i mogą być łączone z innymi formami wsparcia.

Kto może ubiegać się o płatność?

O płatność w ramach ekoschematu dla gospodarstw ekologicznych mogą ubiegać się rolnicy, którzy spełniają następujące warunki:

• Posiadają aktualny certyfikat ekologiczny wydany przez upoważnioną jednostkę certyfikującą lub są w trakcie okresu konwersji (przestawiania produkcji).
• Prowadzą działalność rolniczą na gruntach objętych wnioskiem o płatność.
• Spełniają wymogi podstawowej warunkowości (dawnej cross-compliance), w tym normy dobrej kultury rolnej zgodnej z ochroną środowiska (GAEC).
• Złożą wniosek o przyznanie ekoschematu w terminie określonym przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR).

Warto podkreślić, że ekoschema jest dostępna zarówno dla gospodarstw, które od lat prowadzą produkcję ekologiczną, jak i dla tych, które dopiero rozpoczynają proces konwersji. W przypadku gruntów w okresie konwersji stawki płatności mogą być nieco zróżnicowane w zależności od roku przestawiania produkcji.

Warianty ekoschematu i stawki płatności

Ekoschema dla gospodarstw ekologicznych obejmuje kilka wariantów, dostosowanych do różnych typów produkcji rolniczej:

1. Uprawy ekologiczne (wariant roślinny)

Obejmuje wszystkie grunty orne, na których prowadzona jest certyfikowana produkcja roślinna metodami ekologicznymi. Stawki płatności dla upraw ekologicznych na gruntach ornych kształtują się na poziomie kilkuset złotych za hektar i są zróżnicowane w zależności od tego, czy mamy do czynienia z produkcją certyfikowaną, czy gruntami w trakcie konwersji.

2. Ekologiczne trwałe użytki zielone

Dotyczy łąk i pastwisk, na których stosowane są ekologiczne metody gospodarowania. Płatności w tym wariancie mają na celu ochronę bioróżnorodności, zachowanie cennych siedlisk przyrodniczych oraz wspieranie ekstensywnych form chowu zwierząt.

3. Ekologiczne uprawy sadownicze i ogrodnicze

Ten wariant skierowany jest do producentów owoców i warzyw stosujących ekologiczne metody uprawy. Ze względu na wyższe koszty certyfikacji i produkcji, stawki dla sadów i ogrodów ekologicznych są zazwyczaj wyższe niż dla gruntów ornych.

4. Uprawy paszowe i zielarskie

Obejmuje ekologiczne uprawy roślin paszowych, w tym motylkowatych oraz mieszanek traw z motylkowatymi, które mają szczególne znaczenie dla zachowania żyzności gleby i bioróżnorodności.

Szczegółowe stawki płatności są corocznie ustalane przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi i publikowane w odpowiednich aktach prawnych. W praktyce łączna wartość wsparcia w ramach ekoschematu może wynosić od kilkuset do nawet ponad tysiąca złotych za hektar, w zależności od wariantu i rodzaju produkcji.

Łączenie ekoschematu z innymi formami wsparcia

Jedną z największych zalet ekoschematu dla gospodarstw ekologicznych jest możliwość łączenia go z innymi instrumentami wsparcia finansowego. Rolnicy ekologiczni mogą jednocześnie korzystać z:

• Jednolitej płatności obszarowej (JPO) – podstawowej dopłaty bezpośredniej przysługującej za każdy hektar użytków rolnych.
• Płatności dla małych gospodarstw – uproszczonego systemu wsparcia dla gospodarstw poniżej określonego progu powierzchni.
• Programu rolnośrodowiskowo-klimatycznego (PRSK) – wsparcia w ramach II filaru WPR, choć tutaj obowiązują szczegółowe zasady dotyczące kumulacji płatności.
• Premii dla młodych rolników – dodatkowego wsparcia dla osób, które rozpoczęły działalność rolniczą.
• Płatności związanej z produkcją – dla wybranych sektorów produkcji roślinnej i zwierzęcej.

Należy jednak pamiętać, że w niektórych przypadkach łączenie ekoschematu z programem rolnośrodowiskowo-klimatycznym może wiązać się z koniecznością spełnienia dodatkowych warunków lub redukcją stawek płatności, aby uniknąć tzw. podwójnego finansowania tych samych praktyk. Przed złożeniem wniosku warto skonsultować się z doradcą rolniczym lub pracownikiem biura powiatowego ARiMR.

Wymogi i zobowiązania rolnika

Przystąpienie do ekoschematu wiąże się z koniecznością spełnienia określonych wymogów przez cały rok, w którym ubiega się o płatność. Do podstawowych zobowiązań należą:

• Utrzymanie certyfikacji ekologicznej – rolnik musi przez cały rok posiadać ważny certyfikat lub być objęty umową z jednostką certyfikującą.
• Prowadzenie dokumentacji – wymagane jest skrupulatne prowadzenie ewidencji zabiegów agrotechnicznych, stosowanych środków produkcji oraz prowadzonych działań w gospodarstwie.
• Przestrzeganie zasad produkcji ekologicznej – obejmuje zakaz stosowania syntetycznych środków ochrony roślin, nawozów mineralnych oraz GMO.
• Zachowanie gruntów w dobrej kulturze rolnej – konieczność przestrzegania norm GAEC dotyczących ochrony gleby, wody i bioróżnorodności.

W przypadku stwierdzenia przez kontrolerów ARiMR lub jednostkę certyfikującą nieprawidłowości w prowadzeniu produkcji ekologicznej, rolnik może zostać zobowiązany do zwrotu otrzymanych płatności, a w skrajnych przypadkach utracić prawo do ubiegania się o wsparcie w kolejnych latach.

Jak złożyć wniosek?

Wniosek o przyznanie płatności w ramach ekoschematu składa się łącznie z wnioskiem o dopłaty bezpośrednie, w ramach tzw. wniosku obszarowego. Dokument ten należy złożyć w terminie ustalonym przez ARiMR – zazwyczaj do końca maja lub początku czerwca każdego roku. Możliwe jest złożenie wniosku:

• Elektronicznie za pośrednictwem aplikacji eWniosekPlus dostępnej na stronie internetowej ARiMR.
• Osobiście w biurze powiatowym ARiMR właściwym dla miejsca zamieszkania lub siedziby gospodarstwa.
• Za pośrednictwem pełnomocnika lub doradcy rolnośrodowiskowego.

Do wniosku należy dołączyć kopię aktualnego certyfikatu ekologicznego lub umowy z jednostką certyfikującą (jeśli gospodarstwo jest w trakcie konwersji). Warto zadbać o kompletność dokumentacji, ponieważ braki formalne mogą opóźnić lub uniemożliwić przyznanie płatności.

Perspektywy i znaczenie ekoschematu dla rozwoju rolnictwa ekologicznego

Ekoschema dla gospodarstw ekologicznych wpisuje się w szerszą strategię Unii Europejskiej na rzecz zrównoważonego rozwoju rolnictwa, określoną w ramach Europejskiego Zielonego Ładu oraz strategii „Od pola do stołu". Celem tej ostatniej jest zwiększenie udziału użytków rolnych prowadzonych metodami ekologicznymi do 25% całkowitej powierzchni gruntów rolnych UE do 2030 roku.

W Polsce rolnictwo ekologiczne ciągle ma znaczący potencjał wzrostu. Instrumenty takie jak ekoschema stanowią istotną zachętę finansową, która może skłonić kolejnych rolników do zmiany modelu produkcji. Jednocześnie wsparcie to ma wymiar środowiskowy – ekologiczne metody uprawy przyczyniają się do ochrony bioróżnorodności, poprawy jakości wód gruntowych, redukcji emisji gazów cieplarnianych i zachowania żyzności gleb.

Warto również zwrócić uwagę na rosnące zapotrzebowanie rynkowe na produkty ekologiczne. Polscy konsumenci coraz częściej sięgają po żywność z certyfikatem „eko", co przekłada się na wyższe ceny uzyskiwane przez producentów. W połączeniu z dostępnym wsparciem finansowym, prowadzenie gospodarstwa ekologicznego może być nie tylko korzystne dla środowiska, ale również opłacalne ekonomicznie.

Podsumowanie

Ekoschema dla gospodarstw ekologicznych to ważne i dostępne narzędzie wsparcia finansowego, z którego powinien skorzystać każdy rolnik prowadzący lub planujący prowadzenie certyfikowanej produkcji ekologicznej. Łącząc płatności z różnych instrumentów wsparcia, możliwe jest osiągnięcie znaczącego poziomu dofinansowania, które pomaga zrekompensować wyższe koszty produkcji ekologicznej i wpływa na stabilność finansową gospodarstwa.

Przed złożeniem wniosku warto dokładnie zapoznać się z aktualnymi przepisami, skonsultować się z doradcą rolniczym i upewnić się, że spełnia się wszystkie niezbędne wymogi. Informacje na temat aktualnych stawek płatności, terminów składania wniosków i szczegółowych warunków uczestnictwa w ekoschematach można znaleźć na stronie internetowej ARiMR oraz w biurach powiatowych tej agencji.